Blog

Blog van actrice Sophie van Winden (Tirza)

08-04-2010
Tirza is in volle bloei. De voorstelling wel te verstaan. Het meisje kampt elke avond met dezelfde problemen. Of ze nou in Leeuwarden, Hengelo of Den Haag staat, haar vader blijft haar vriendje afkeuren en haar moeder heeft meer aandacht voor het doorspitten van haar dochters kledingkast, dan voor haar dochter zelf. En ja hoor, elke avond de breuk met haar ouders, het volwassen worden forceren en vragen of ze nou dan toch eindelijk eens ontmaagd wordt. Heerlijk! Voor mij mogen de zinnen dan misschien gesneden koek lijken, voor Tirza gebeurt het altijd voor het eerst en voor het grootste deel van het publiek ook. Hoe vaak krijg je in het dagelijks leven de kans het morgen op een andere manier aan te pakken. Je kunt wel spijt hebben en het de volgende keer wat vriendelijker brengen, maar precies dezelfde situatie inlopen, beter voorbereid? Niet mogelijk. Heerlijk dus dat je met je rol elke keer weer revanche kunt nemen: deze keer let ik vooral op de anderen en zal daar mijn toon van laten afhangen. Of: ik maak ze meteen allemaal af met die eerste zin.Maar het is ook Nietzsche's hel, want het zijn dezelfde zinnen die uit je mond rollen en ook al weet je heel goed dat het niet de beste beslissing is om daar linksaf te gaan, je moet, want zo staat het in het script en dus blijf je herhalen waar je eigenlijk misschien wel spijt van hebt.Maar daar is dan ook de zegen van afstand tussen rol en acteur, want ik pak het, van het podium af, natuurlijk veel beter aan. Ik leer van Tirza en de reactie van het publiek op haar doen en laten. Oei, dat was dus lachwekkend, dan benader ik mijn vader morgen op een andere manier.Vanavond weer in Den Haag, een goedgevulde zaal met mensen die misschien uit het boek al weten welke weerzinwekkende kant dit stuk uitgaat, maar dat graag voor hun ogen willen zien gebeuren. Misschien met mensen die geen idee hebben, voor beide partijen goed nieuws: ook voor de familie Hofmeester is alles voor het eerst vanavond.

01-03-2010
Als de week van de première begint met zo’n zonnige ochtend lijkt alles goed te komen. Een paar narcissen op het weteringscircuit, nu nog in de knop, vrijdag vast in volle bloei.
Ja hier spreekt een optimist met een kleine dosis bijgeloof zoals het een acteur betaamt. Vanavond is de generale van Tirza en morgen gaan we try-outen. Uitproberen. Uitproberen of het werkt wat we met z’n allen hebben bedacht. Of het aanslaat bij het publiek. Het kan iets te maken hebben met de zon op mijn balkon vanochtend, maar zeker ook met het gewonnen vertrouwen in de voorstelling na de vele doorlopen van afgelopen week. Ik heb zin. Laat die try-outs maar komen. Ik ben benieuwd welke uitdrukking er op de gezichten zit van het eerste publiek. Gaan ze lachen of zit iedereen met een knoop in z’n maag?
Ik wil het allemaal weten, iets verbeteren en het weer vergeten zodat Tirza vrijdag met trots de zonnekoningin kan worden genoemd.

21-02-2010
Het is zondagmiddag. Buiten regent het alsof het nog lang geen maart is, maar binnen weet ik heel goed van wel. Op tafel ligt mijn agenda met de planning van de komende twee weken, op de bank mijn script en middenin de kamer staat een stoel, klaar om mij cello te laten studeren. Morgen begint de montageperiode van Tirza. We zullen onze eerste stapjes zetten op de planken van de schouwburg, nee op het woestijnzand van het echte decor. Ik zie er naar uit. De weken zijn voorbij van in een repetitielokaal uitproberen wat waar het beste past. Opnieuw achter de tafel kruipen om de betekenis van een scène te duiden lijkt minder nodig en excuses als “nee, maar straks in het echt doe ik het anders” gaan niet meer op.

We zijn een mooi groepje geworden die samen het verhaal van de familie Hofmeester gaan vertellen. Het is prettig om met een relatief klein aantal mensen te werken, de neuzen wijzen makkelijk één kant op en als je niet in de scène aanwezig bent, maak je je op een andere manier dienstbaar aan de voorstelling. Zo bespelen mensen instrumenten die ze eerder niet kenden en kruipen we zo nu en dan ook in de rol van cameraman of kleedster. Dit zorgde tot nu toe voor een speelse manier van maken met hier en daar wat rommelige randjes. Straks in die o zo mooie grote Koninklijke Schouwburg is het nog maar de vraag of deze manier van doen het haalt tot de achterste rij. We gaan het zien en de doorloop van afgelopen vrijdag biedt hoop te denken dat we het aankunnen: de vertaalslag naar de grote zaal, zoals ze dat dan plegen te zeggen, hier in theaterland. Wat mij nu te doen staat is op de bank het script te pakken en mezelf nog eens goed overhoren, daarna op die stoel te gaan zitten, mijn cello juist te positioneren en de buren niet het idee geven dat hier een pasgeboren big ligt te krijsen, maar dat er een meisje wat moois speelt voor haar vader en verder, tja, 5 maart wordt het wel, daar hoeven we niet zo heel veel voor te doen.

29-01-2010
De ene ochtend nemen we de trein, een andere word ik wakker in een pied-à-terre in Den Haag. Elke dag trekken we met z’n allen wat uit de kledingrekken en begeven ons op het speelterrein.

Met wat houten praktikabels en een camera zijn we in Amsterdam of Namibië. Een technicus legt Kees de voorzorgsmaatregelen van de elektrische zaag uit, een minuut later acht je Hofmeester tot alles in staat met dat ding in zijn handen. “Sophie, we doen de Bergen Belzen scène.” stelt Johan Doesburg voor. Ik zet mijn beste anorexiablik op en als je dan zo driekwart de camera in loenst, lijkt het net of je echt al een tijdje op rantsoen zit. Lang leve het theater. Het foppen en de verbeelding.

Maar één ochtend, eind vorige week, gingen we voor ‘the real thing’. Afgesproken in de Van Eeghenstraat zelf, gestyled als een echte familie Hofmeester, hangend rond een uitzicht op het Vondelpark, familieportretjes schieten voor de JAN. En natuurlijk is dat ook een beetje show, spelen en opsmuk – maar iets van het Oud Zuid-gevoel en met je vader een kopje koffie drinken aan een keukentafel – neem ik mee het repetitielokaal in.

24-01-2010
Er is niets zo heerlijk als het beginnen aan een nieuwe agenda. Een schone lei. Schone glimmende bladzijdes waar je de mooiste dagen van kunt maken.
Zoals de agenda is zo zou ook een nieuwe rol eruit moeten zien. Een onbeschreven blad, je uitnodigend toelachend om het naar gelieven in te vullen. Je kiest niet je lievelingspen, maar wel de perfecte schoenen om de eerste stapjes te zetten.
Maar veel verder gaat de vergelijking niet. Ik ga het namelijk doen. Ik ga die rol spelen en om te beginnen is mijn agenda niet meer zo blank als op nieuwjaarsdag.
Dat is dus al een voller hoofd en snellere benen dan de paspop die Tirza's kleertjes aan zou trekken.
Nadat ik de avond ervoor in Heerlen heb gespeeld, raakt Tirza misschien iets sneller geëmotioneerd dan ik dat op papier had kunnen invullen. En weet je, dat is maar goed ook. De zinnen mogen leven. En zo de rol.
Ik neem het terug, dat van die schone lei, dagen zijn pas mooi bij beleving, een rol doet het pas als er een kloppend hartje in zit.

04-01-2010
Tirza is niet meer alleen een boek. Hofmeester, de echtgenote en hun dochters hebben sinds maandag een stem, huid en haar. Het toneelstuk is geschreven en de rollen gelezen. Ik herinner me dat ik twee en een half jaar geleden op een strand in Mexico aan de eerste bladzijde van Grunberg's boek begon en het me af en toe zo naar de keel greep, dat ik het even dicht moest slaan. Geen idee had ik nog dat ik Tirza zou gaan spelen. Zoals meestal bij het lezen van een boek, maak je je eigen beeldverhaal bij de woorden. Het huis waar het zich afspeelt heeft misschien iets van het oude huis van oma, maar dan met een zelfverzonnen tuin. Die man doet denken aan een leraar geschiedenis en een woestijn is mystieker dan op elk plaatje dat je kent. Maar een enkele keer dringen de associaties zich hardnekkiger op. Slaagt de schrijver er wel erg goed in dat ik me verplaats in die situatie. Doet dat meisje me wel erg sterk denken aan iemand die ik beter ken dan wie dan ook. Zo, dat ik het af en toe niet behaaglijk vond verder te lezen. Maar..niet alles hoeft behaaglijk te zijn en fascineren deed het me wel, dus ik weet heel goed waar ik een dik jaar later 'ja' tegen zei.Zoals de oplage en het succes van de roman al deed vermoeden, bleek maandag wederom dat ik niet de enige ben die door het verhaal te pakken is genomen. En zo zaten er dus een stuk of wat mensen met rode konen de bewerking te lezen. De dialogen aftasten voor de eerste keer. Hofmeester leeft, sterker nog: hij zit tegenover me. En dan zal ik dus wel Tirza zijn. Want hij kijkt me steeds zo aan. Hoe geestig en absurd de teksten ook over tafel klonken en hoe heerlijk het is dat we met deze mensen aan de slag gaan, een toneelstuk klap je niet eventjes dicht. Leg je niet even weg om een duik te nemen. Sterker nog, we gaan een half jaar met deze figuren opstaan en ermee naar bed. En nogmaals, dat fascineert gelukkig wel, maar behaaglijk is het niet.


Sophie tijdens de eerste lezing van Tirza

10-11-2009
"Het is herfst. Als ik naar buiten kijk, zie ik een koud maar aantrekkelijk Amsterdam. Zojuist rende ik door de blaadjes in het Vondelpark en kon het niet laten door de Van Eeghenstraat terug te rennen. Stond daar nou echt "Hofmeester" op een deur? Of Hofmeister? Thuisgekomen, strek ik de benen tegen mijn boekenkast. Daar is de kast niet voor bedoeld, een boek valt op de grond. Twee ogen staren me aan: TIRZA. Mijn telefoon gaat, "mam? Kan ik later even terugbellen?", gelach aan de andere kant van de lijn. Ariane. Of ik al lekker in mijn rol zit.De eerste repetitie van Tirza moet nog beginnen, vanavond eerst een ander stuk try outen, maar toch..er is hier al iets aan het borrelen en hopelijk eten we vanavond sushi."